ΙΔΡΥΜΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΝΤΩΝ ΛΩΖΑΝΝΗΣ

ανταλλαγή ........ Τον πόνο αυτό να μην τον ξαναζήσομε....

Λίγα λόγια για την Ανταλλαγή των πληθυσμών

 Η ταραγμένη περίοδος από το 1912 έως το 1922 και οι αλλεπάλληλοι πόλεμοι συσσώρευσαν μεγάλα δεινά στα Βαλκάνια, τα νησιά του Αιγαίου και την Ανατολή.  Τεράστιες μάζες προσφύγων αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν μέσα σε συνθήκες τρόμου και εξαθλίωσης τις εστίες τους, με αναπόφευκτη συνέπεια τη σημαντική αλλοίωση της δημογραφικής σύστασης των περιοχών αυτών. Με το ξέσπασμα των Βαλκανικών Πολέμων εκατοντάδες χιλιάδες Μουσουλμάνοι Τούρκοι ακολούθησαν φοβισμένοι και πανικόβλητοι τον ηττημένο οθωμανικό στρατό αναζητώντας καταφύγιο στην Ανατολή.  Ανάλογη τραγωδία έμελλε να βιώσουν με τη σειρά τους το 1922  και οι Έλληνες Χριστιανοί της Ανατολής όταν, αποδεκατισμένοι και κυνηγημένοι, ακολούθησαν μέσα στη δίνη της οπισθοχώρησης τον ηττημένο ελληνικό στρατό.  Εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, το ένα τέταρτο περίπου σε αναλογία του τότε πληθυσμού της, κατέκλυσαν μέσα σε ένα μόνο μήνα την Ελλάδα, βυθίζοντάς την στο χάος και την ανέχεια.

            Η Συνδιάσκεψη Ειρήνης της Λοζάννης, η οποία συγκλήθηκε για να διευθετήσει το ζήτημα των προσφύγων και των αιχμαλώτων πολέμου, κατέληξε τελικά, μετά από πρόταση του Αντιπροσώπου της Αγγλίας λόρδου Curzon και σχετική έκθεση του Πρώτου Ύπατου Αρμοστή για τους Πρόσφυγες της Κοινωνίας των Εθνών Φρίντιοφ Νάνσεν, στην πρώτη στην ιστορία υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών.  Πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι, Έλληνες Χριστιανοί της Ανατολής και της Ανατολικής Θράκης και Μουσουλμάνοι της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών του Αιγαίου ξεριζώθηκαν οριστικά και αμετάκλητα από τις πατρογονικές τους εστίες  και μεταφέρθηκαν σε μια άγνωστή τους συχνά έως τότε νέα πατρίδα.  Από την ανταλλαγή αυτή εξαιρέθηκαν οι Έλληνες κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, και οι Μουσουλμάνοι κάτοικοι της Δυτικής Θράκης.  Η σύμβαση περί ανταλλαγής των πληθυσμών, η οποία υπογράφηκε στις 30 Ιανουαρίου 1923 στη Λοζάννη, διευθετώντας το ζήτημα όλων όσων εγκατέλειψαν τον τόπο τους από τις 18 Οκτωβρίου 1912, έλυσε οριστικά το θέμα των προσφύγων.

 Το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της Λοζάννης υιοθετώντας ευρεία ερμηνεία του όρου "ανταλλαγέντες" συμπεριλαμβάνει σε αυτήν όλους όσους αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ως πρόσφυγες ή ανταλλαγμένοι τις πατρογονικές τους εστίες μετά τις 18 Οκτωβρίου 1912, δηλαδή κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και του Ελληνοτουρκικού Πολέμου.  Το Ίδρυμα  δεν αγνοεί καμία από τις δύο όψεις της τραγωδίας αυτής που ονομάστηκε "Ανταλλαγή", η οποία προκάλεσε το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων και τον ξεριζωμό πάνω από δύο εκατομμύρια ανθρώπων.   Καταδικάζοντας κάθε μορφή πολέμου θέτει ως μοναδικό του στόχο την εδραίωση ενός πολιτισμού ειρήνης στο Αιγαίο και στον κόσμο. 

 

  Έλληνες χριστιανοί εγκαταλείπουν τη Μικρά Ασία...

Το σκεπτικό ίδρυσης του "Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης"

 Ενώ οι Μικρασιάτες Έλληνες διοργανώθηκαν γρήγορα στη νέα τους πατρίδα σε συλλόγους και σωματεία τα οποία, χάρη στις ποικίλες κοινωνικές και πολιτιστικές τους δραστηριότητες, όχι μόνο συνέβαλαν στη διατήρηση της μνήμης και τη διάσωση της ιδιαίτερης πολιτιστικής τους κληρονομιάς, αλλά και αποτέλεσαν με το χρόνο τη βάση δημιουργίας μουσείων και ερευνητικών κέντρων, δεν συνέβη το ίδιο και με τους ανταλλαγμένους Μουσουλμάνους στην Τουρκία.   Με εξαίρεση τη σύντομη πολιτική και κοινωνική δράση ορισμένων βραχύβιων προσφυγικών σωματείων στα τέλη της δεκαετίας του 1920,  και τη δημιουργία κάποιων τοπικών συλλόγων με κριτήριο την πόλη προέλευσης, σε πόλεις όπως η Σμύρνη και η Μερσίνη με σημαντικό πληθυσμό ανταλλαγμένων, το θέμα της διάσωσης της πολιτιστικής κληρονομιάς των μουσουλμάνων ανταλλαγμένων δεν απασχόλησε παρά μόνο ελάχιστους πανεπιστημιακούς. 

Η σημαντική πολιτιστική κληρονομιά της οποίας ήταν φορείς οι Μουσουλμάνοι ανταλλαγμένοι ουσιαστικά αγνοήθηκε παρόλο που συνέβαλε ενεργά, χάρη στις αξίες και τις μνήμες που μετέφερε, στη διαμόρφωση της σημερινής πολιτιστικής μας ταυτότητας. 

 Αναγνωρίζοντας την ανάγκη διάσωσης αυτής της κληρονομιάς μια ομάδα από παιδιά και εγγόνια ανταλλαγμένων, μέσα στον ενθουσιασμό που προκάλεσε η θερμή ατμόσφαιρα φιλίας και αλληλεγγύης που δημιουργήθηκε ανάμεσα στον ελληνικό και τουρκικό λαό μετά τους καταστρεπτικούς σεισμούς της 17ης Αυγούστου 1999 και της 7ης Σεπτεμβρίου 1999, ανέλαβε τον Νοέμβριο του 1999 την πρωτοβουλία σύστασης ενός φορέα ο οποίος θα λειτουργούσε στο εξής ως μέσο επαφής των ανταλλαγμένων και θα αναλάμβανε σε εθνική πλέον κλίμακα τη διάσωση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.  Μετά από ένα έτος πυρετωδών εργασιών ολοκληρώθηκε και επίσημα με την δημοσίευση του καταστατικού του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 25 Μαΐου 2001, η σύσταση του "Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης" .

 Ως μέλη του "Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης" πιστεύομε ότι αποτελεί καθήκον μας να προωθήσομε την έρευνα που αφορά την πρόσφατη ιστορία μας και να συμβάλομε, μέσα από τις δραστηριότητες των μελών μας με τα οποία μοιραζόμαστε κοινή πολιτισμική καταγωγή και ταυτότητα, στη διάσωση των ιδιαίτερων πολιτιστικών μας αξιών.  Θεωρούμε επιβεβλημένο να εφιστούμε σταθερά  την προσοχή των αρχών της Ελλάδας και της Τουρκίας στην ανάγκη διάσωσης της αγνοημένης και παραμελημένης έως τώρα κληρονομιάς που άφησαν φεύγοντας πίσω τους οι ανταλλαγμένοι, η οποία αποτελεί για μας αναπόσπαστο τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. 

Η δημιουργία αποτελεσματικότερων διαύλων επικοινωνίας και η στενότερη συνεργασία ανάμεσα στους λαούς της Ελλάδας και της Τουρκίας αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την εδραίωση της ειρήνης στην περιοχή..  Πιστεύομε ότι μπορούμε ως Ίδρυμα να ασκούμε πίεση προς όφελος της ειρήνης.  Οι οδυνηρές μνήμες από την τραγωδία του ξεριζωμού εναποθέτουν στους ώμους των απογόνων των ανταλλαγμένων και στις δύο όχθες του Αιγαίου τη βαριά ευθύνη να συμβάλλουν ενεργά, μέσα από τη δημιουργία δεσμών αγάπης, φιλίας και αλληλεγγύης, στην εδραίωση ενός πολιτισμού ειρήνης στις χώρες τους. 

 

Μουσουλμάνοι μαθητές με το δάσκαλό τους στην Κρήτη.

Γιαννιώτες ανταλλαγμένοι μαθητές στο Πεντίκι.

Σκοποί του ΙΑΛ

Σκοποί του "Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης" είναι οι εξής:

      ·        να συμβάλλει στη διάσωση και την ανάδειξη του λαϊκού πολιτισμού και της ευρύτερης πολιτιστικής κληρονομιάς τον ανταλλαγμένων,

·        να διεξάγει μελέτες με αντικείμενο τη διερεύνηση της ιστορικής περιόδου της "Ανταλλαγής",

·        να προωθεί ενεργά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς που άφησαν πίσω τους οι ανταλλαγμένοι θεωρώντας την αναπόσπαστο τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς,

·        να ενθαρρύνει τη δημιουργία δεσμών αγάπης, φιλίας και συνεργασίας μεταξύ του ελληνικού και του τουρκικού λαού για την εδραίωση ενός πολιτισμού ειρήνης,

·        να συμβάλλει στην αλληλεγγύη και αλληλοβοήθεια σε κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο ανάμεσα στους ανταλλαγμένους της πρώτης γενεάς και τις επόμενες γενεές.

 Πεδία Δράσης του ΙΑΛ

 Το ΙΑΛ συνεργάζεται με πανεπιστημιακά ιδρύματα, οργανώσεις και ειδικευμένους ερευνητές με κοινούς στόχους και όμοια ενδιαφέροντα στους τομείς της συλλογής και τεκμηρίωσης της προφορικής ιστορίας, της μουσικής και λαογραφικής παράδοσης αυτής της περιόδου.

 ·              Το ΙΑΛ αναλαμβάνει την απογραφή όλων των σημαντικών από ιστορική και πολιτιστική άποψη μνημείων που άφησαν πίσω τους και στις δύο χώρες οι ανταλλαγμένοι, εργάζεται για να εξασφαλίσει την προστασία, την αποκατάσταση και την συντήρηση τους, και για να ευαισθητοποιήσει σχετικά τον ελληνικό και τουρκικό λαό. Συνεργάζεται προς τον σκοπό αυτό με ειδικευμένες πανεπιστημιακές σχολές, διεθνείς οργανισμούς όπως η ΕΕ, η ΟΥΝΕΣΚΟ, το ΙCOMOS, και άλλους σχετικούς κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς οργανισμούς.

·              Προκειμένου να ενισχύσει τους δεσμούς φιλίας και αγάπης μεταξύ των ανταλλαγμένων το ΙΑΛ διοργανώνει εκδρομές και περιηγήσεις στους τόπους καταγωγής τους, οι οποίοι τυχαίνει να είναι και τόποι υποδοχής ανταλλαγμένων, και συνεργάζεται με τις τοπικές αυτοδιοικήσεις για την ενδεχόμενη αδελφοποίηση των οικισμών όπου κατοικούν σήμερα ανταλλαγμένοι με τους οικισμούς καταγωγής τους.

·        Διοργανώνει διάφορες πολιτιστικές, καλλιτεχνικές, αθλητικές και τουριστικές εκδηλώσεις που στοχεύουν στην ανάπτυξη σχέσεων φιλίας, αγάπης και συνεργασίας μεταξύ των λαών της Τουρκίας, της Ελλάδας και των Βαλκανίων.

·        Καταβάλλει προσπάθειες για να απαλλαγούν τα μουσεία και η παιδεία από τα στοιχεία εκείνα που διαιωνίζουν τις προκαταλήψεις και την εχθρότητα.  Συνεργάζεται προς το σκοπό αυτό με εθνικούς και διεθνείς οργανισμούς. 

·        Εργάζεται για τη συλλογή κάθε είδους αρχειακού υλικού (φωτογραφίες, απομνημονεύματα, ταινίες, αφίσες, αντικείμενα κ.λ.π.) που αφορά την Ανταλλαγή, μεριμνά για την αρχειοθέτηση και την προστασία του και διευκολύνει την πρόσβαση σε αυτό των ερευνητών.

·        Απονέμει τιμητικές διακρίσεις σε οργανώσεις και ερευνητές που ασχολούνται με την πρόσφατη ιστορία και την Ανταλλαγή και συμβάλλουν στην εδραίωση ενός πολιτισμού ειρήνης.

·        Διοργανώνει σεμινάρια, διαλέξεις, συμπόσια , ημερίδες, διαγωνισμούς, συναυλίες και φεστιβάλ στους τομείς των ενδιαφερόντων του.

·        Δημιουργεί βιβλιοθήκες,  εντευκτήρια, καθώς και κέντρα κοινωνικού χαρακτήρα προς χρήση των μελών του.

·        Δημοσιεύει για την προώθηση των στόχων του βιβλία, φυλλάδια, επετηρίδες, περιοδικά , δελτία, ημερολόγια κλπ.  Αναλαμβάνει ή αναθέτει σε άλλους την παραγωγή ταινιών, ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικών προγραμμάτων, CD-ROM και παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες στους τομείς αυτούς.

·        Δημιουργεί επιτροπές ειδικών επιστημονικού ή πολιτιστικού χαρακτήρα στους τομείς των ενδιαφερόντων του.

·        Η δραστηριότητά του διεξάγεται στα πλαίσια της τουρκικής νομοθεσίας και των διεθνών συμβάσεων.

 

Ανταμώνουν οι Ανταλλαγμένοι...

Το ΙΑΛ πιστεύει πως όταν προσφέρεται στους απλούς ανθρώπους η δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά ο ένας τον άλλο και να μοιρασθούν τα κοινά τους βιώματα, γίνονται ακόμα πιο στενοί οι δεσμοί που ενώνουν δύο χώρες.  Κάθε μας επίσκεψη στις πατρίδες των γονιών μας δεν μας προσφέρει μόνο τη δυνατότητα να ξαναβαδίσομε στα χνάρια της πολιτισμικής μας καταγωγής αλλά και την ευκαιρία να συναντηθούμε με τους ανταλλαγμένους της άλλης όχθης.  Οι Μικρασιάτες Έλληνες μας υποδέχονται φιλόξενα στις πατρίδες των γονιών μας, όπως τους υποδεχόμαστε και εμείς εδώ, και οι ειλικρινείς και εγκάρδιες αυτές συναντήσεις αποτελούν συχνά έναυσμα για κοινά σχέδια συνεργασίας στους τομείς που μας ενδιαφέρουν. 

      

 

        

Ανταμώνοντας μετά από 77 χρόνια -  Συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη

 

Στις 30 Ιανουαρίου 2000 συγκεντρώθηκε με την ευκαιρία της 77ης επετείου της Ανταλλαγής μία ομάδα ατόμων προσφυγικής καταγωγής στο Ξενοδοχείο "Τhe Marmara" και ανακοίνωσε την πρόθεσή του να προβεί στη σύσταση του "Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης".  Στη συγκέντρωση αυτή παρευρέθηκαν πλάι στους ανταλλαγμένους της πρώτης γενιάς που είχαν γεννηθεί στην Ελλάδα πολυάριθμοι δήμαρχοι, καλλιτέχνες, διανοούμενοι καθώς και Έλληνες προσκεκλημένοι.  Αντάμωσαν έτσι για πρώτη φορά μετά  από 77 ολόκληρα χρόνια τρεις γενεές ανταλλαγμένων.

 Επισκέψεις στις "Χαμένες Πατρίδες"

 Στις 15 Οκτωβρίου 2000 πραγματοποιήσαμε το πρώτο μας ταξίδι στους γενέθλιους τόπους των γονιών μας: τη "Συνάντηση στη Θεσσαλονίκη".  Αναζητήσαμε τα βήματα και τις μνήμες τους στην Καβάλα, το Σαρίσαμπαν (σημ. Χρυσούπολη), τη Δράμα, τις Σέρρες, την Κατερίνη, τη Βέροια, το Λαγκαδά.  Επισκεφτήκαμε τη Νέα Έφεσο, ένα χωριό χτισμένο από πρόσφυγες που είχαν έρθει από το Τσιρκιντζέ (σημ. Σιριντζέ), το χωριό της Διδώς Σωτηρίου.  Οι γηραιότεροι κάτοικοι του χωριού διοργάνωσαν προς τιμή μας γιορτή, και η συνάντηση αυτή μετά από 77 χρόνια ανθρώπων που είχαν ζήσει την ίδια τραγωδία βρήκε ευρεία απήχηση στον ελληνικό τύπο και την τηλεόραση.

Πραγματοποιήσαμε άλλα τρία ταξίδια στην περιοχή αυτή. (25-29 Οκτωβρίου 2002, 17-21 Μαΐου 2003 και 27-30 Μαΐου 2004).  Ανταλλαγμένοι από τη Θεσσαλονίκη, το Λαγκαδά, το Κιλκίς, το Νασλίτς (σημ. Νεάπολη), τα Βοδενά (σημ. Έδεσα) , τη Δράμα, την Κοζάνη, τα Καϊλάρια (σημ. Πτολεμαΐδα), τη Φλόρινα, την Καραφέριε (σημ. Βέροια) και τα Γιαννιτσά έζησαν τη μεγάλη χαρά που νιώθεις όταν ξαναβρίσκεις τον τόπο και το πατρικό σου σπίτι.

 Πραγματοποιήσαμε δύο ταξίδια στην Κρήτη, το πρώτο 2-6 Μαρτίου του 2001 με 47 εκδρομείς και το δεύτερο 21-26 Οκτωβρίου 2004 με 33 εκδρομείς.  Επισκεφθήκαμε τις τρεις μεγάλες πόλεις, τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο, και μας υποδέχτηκαν παντού εγκάρδια οι τοπικές αρχές και τα προσφυγικά σωματεία του νησιού. Οι συναντήσεις αυτές είχαν και εδώ ευρεία απήχηση στον καθημερινό τύπο και στα τηλεοπτικά κανάλια.

 Πραγματοποιήσαμε επίσης τρία ταξίδια στα Γρεβενά, όπου μας υποδέχτηκαν και πάλι φιλόξενα οι τοπικές αρχές και ο κόσμος.   Τον Ιούνιο του 2002 επισκεφτήκαμε τα Γιάννενα μαζί με τη Γιαννιώτισσα στην καταγωγή καθηγήτρια ιστορίας της τέχνης κα Φιλίζ Γενισεχίρογλου, η οποία και μας ξενάγησε στο πλούσιο οθωμανικό πολιτιστικό παρελθόν αυτής της πόλης, το οποίο μελετά εδώ και χρόνια.  Στο ταξίδι αυτό συμμετείχε και ο Οσμάν Οκκάν, στον οποίο οφείλομε ένα αξιόλογο ντοκουμαντέρ με θέμα την Ανταλλαγή, σε συμπαραγωγή ARTE  και WDR.  Τα γυρίσματά του από το ταξίδι μας αυτό περιλήφθηκαν στο νέο του ντοκουμαντέρ που έχει τίτλο "Εκπατρισμένοι για την Ειρήνη".

Οι εκδρομές αυτές θα συνεχισθούν και τα επόμενα χρόνια. 

 

80η ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ

ΝΑ ΜΗΝ ΞΑΝΑΖΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΑΥΤΟΝ ΤΟΝ ΚΑΫΜΟ

 Στις 30 Ιανουαρίου 2003 τιμήσαμε την επέτειο των 80 ετών από την υπογραφή της συμφωνίας για την "υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών" ρίχνοντας λουλούδια στη θάλασσα στη μνήμη όσων χάθηκαν στον πόλεμο και στους δρόμους της προσφυγιάς.  Τον Ιανουάριο του 2000 συμφωνήσαμε να καθιερώσομε την  ημέρα αυτή ως "ημέρα μνήμης". 

 Μετά τη συνέντευξη τύπου όλοι εμείς πρόσφυγες, παιδιά και εγγόνια προσφύγων, είπαμε τραγούδια για την ειρήνη στους ήχους του ακορντεόν του φίλου μας μουσικού Μουαμέρ Κετέντζογλου.  Ήταν ο δικός μας τρόπος να εκφράσομε τη βαθιά μας επιθυμία να μη ξαναγίνει ποτέ πόλεμος, να μην υποφέρει κανείς ποτέ πια τα ίδια δεινά.

Εκθέσεις με θέμα την Ανταλλαγή των Πληθυσμών

 Στις 29 Μαΐου 2001 διοργανώσαμε στην Σμύρνη έκθεση με τίτλο "Χαμένες ζωές - Αναμνήσεις από την Ανταλλαγή".  Η έκθεση περιλάμβανε φωτογραφίες και διάφορα είδη εγγράφων και ντοκουμέντων, που είχαν κρατήσει χρόνια κρυμμένα μες στις οικογενειακές τους κασέλες οι ανταλλαγμένοι, και τα οποία αποτελούν εύγλωττες μαρτυρίες της ζωής τους πριν και μετά την Ανταλλαγή.  Η έκθεση έγινε δεκτή με πολύ ενδιαφέρον και ενθουσιασμό από τον κόσμο της Σμύρνης, και ευρύτερα γνωστή στη χώρα χάρη στην τηλεοπτική της κάλυψη.

 Μία δεύτερη έκθεση με παλιές φωτογραφίες πραγματοποιήθηκε στο Ακγενίκιοϊ στις 28-3 Σεπτεμβρίου 2004 στα πλαίσια του 9ου Φεστιβάλ Ειρήνης των Διδύμων, στο οποίο συμμετείχαν παιδιά προσφύγων του παλιού ρωμέικου αυτού χωριού, στο οποίο κατοικούν σήμερα ανταλλαγμένοι από τη Δράμα και την Καστοριά.

 Από τις 18-25 Σεπτεμβρίου 2005 πραγματοποιήθηκε στη Σινασσό (Μουσταφάπασα) της Καππαδοκίας έκθεση η οποία περιλάμβανε ντοκουμέντα και φωτογραφίες με θέμα "Ανταλλαγή των Πληθυσμών και Πολιτιστική Κληρονομιά" στα πλαίσια του προγράμματος "Κοινή Πολιτιστική Κληρονομιά - Ας την προστατεύσομε μαζί!"  Η έκθεση συγκέντρωσε το ενδιαφέρον τόσο των συμμετεχόντων στις εργασίες του προγράμματος, όσο και των ντόπιου πληθυσμού και των τουριστών.

 Διαλέξεις, Πάνελ και Συζητήσεις

 Μία μαζική μετακίνηση πληθυσμών, όπως η Ανταλλαγή, δεν μπορούσε παρά να έχει καταλυτικές συνέπειες στην κοινωνική, οικονομική και δημογραφική δομή της Ελλάδας και της Τουρκίας.  Γι' αυτό και έχει αποτελέσει τα τελευταία χρόνια πεδίο μελέτης και ακαδημαϊκής έρευνας.  Το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της Λοζάννης ανέλαβε την πρωτοβουλία να διοργανώσει τρεις διαλέξεις, στην Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα, με θέμα τις αιτίες και τις συνέπειες της Ανταλλαγής των Πληθυσμών.  Παρόμοιες διαλέξεις με συμμετοχή ερευνητών και ακαδημαϊκών θα διοργανώνονται σε περιοδική βάση, τόσο σε πόλεις με πολυπληθή πληθυσμό προσφυγικής καταγωγής όσο και στην έδρα του Ιδρύματος.

"Μαθαίνομε ελληνικά" - Σειρά μαθημάτων για την ελληνική γλώσσα

 Το 2005 ξαναρχίζομε, μετά από διακοπή δύο ετών, σειρά μαθημάτων νέας ελληνικής γλώσσας, υπό μορφή σεμιναρίου, στη νέα μας διεύθυνση (Ayhan Işık Sokak no: 15/2 Beyoğlu).

 Το πρώτο σεμινάριο, διάρκειας 36 ωρών και 12 εβδομάδων, θα αρχίσει τη Δευτέρα 7 Μαρτίου (ώρα 18.00-21.00) και θα ολοκληρωθεί τη Δευτέρα 23 Μαΐου 2005. 

Το φθινοπωρινό σεμινάριο θα αρχίσει τον Οκτώβριο του 2005.

ΝΤΟΚΟΥΜΑΝΤΕΡ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

 Η παραγωγή ντοκουμαντέρ καθώς και η ενθάρρυνση της παραγωγής ταινιών και ντοκουμαντέρ με θέμα την Ανταλλαγή αποτελεί βασικό μέλημα του Ιδρύματός μας.  Το Ίδρυμα έχει προσφέρει ως τώρα υπηρεσίες συμβουλευτικού χαρακτήρα, υλικό τεκμηρίωσης και ανθρώπινο δυναμικό στην παραγωγή των ακόλουθων ντοκουμαντέρ:

1.              Ντοκουμαντέρ των Cafer Gebetaş και Aliye Erol με τίτλο "Ποιος μας χώρισε;" και θέμα το χωριό της Διδώς Σωτηρίου Σιριντζέ (παλαιά ονομασία Τσιρκιντζέ). (Βραβείο TURSAK)

2.              Τηλεοπτικό Ντοκουμαντέρ του Özer Bereket για το τουρκικό κανάλι ΝΤV με τίτλο "Λυβίσσι και Κρίφτσε: Δύο χωριά στην Ανταλλαγή" (σημ. Kayaköy και Κιβωτός).

3.              Ντοκουμαντέρ της Zeynep Kazancigil και του Fatih Türkmenoglu με τίτλο "Από τη Μυτιλήνη στο Αϊβαλί, μια ιστορία ανταλλαγής".

4.              Ντοκουμαντέρ του Osman Okkan και της Simone Sitte με θέμα της ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 για το γαλλογερμανικό κανάλι ARTE και το γερμανικό κανάλι WDR (Βραβείο Δημοκρατίας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Ongoeren στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νυρεμβέργης).

5.              Ραδιοφωνική εκπομπή της Ayça Abakan Duffrene με τίτλο "Δύο φορές ξένοι" παραγωγή η οποία αναμεταδόθηκε πολλές φορές από το ραδιοφωνικό πρόγραμμα του BBC και του NTV και έλαβε το βραβείο ραδιοφωνικής εκπομπής  "Sedat Simavi".

6.              Ντοκουμαντέρμετίτλο "Πέρααπότιςλέξεις" (Beyond Words) του  John Burgan σεσυνεργασίαμετοUmboldt University-Migration Network Team.

7.              Ντοκουμαντέρ της Δρ. Susanne Müller-Hanpft με τίτλο "Εγνατία οδός - ένας δρόμος γνωστός ως 'το μονοπάτι του μετανάστη '". Το ντοκουμαντέρ αυτό αναμένεται να προβληθεί εντός του έτους.

8.              Τηλεοπτικό ντοκουμαντέρ με τίτλο "Η κληρονομιά που μας έμεινε από την Ανταλλαγή", της Nimet Ersin της ΤRT,  η οποία παρακολούθησε τις δραστηριότητες του προγράμματός μας "Κοινή Πολιτιστική Κληρονομιά Ας την προστατεύσομε μαζί!".  Το ντοκουμαντέρ αυτό προβλήθηκε από την ΤRT2.

 Δημοσιεύματα

 Βιβλιογραφία για την Ανταλλαγή των Πληθυσμών - Δημοσιευμένο και αδημοσίευτο υλικό σχετικά με την Ανταλλαγή των Πληθυσμών δυνάμει της Συνθήκης της Λοζάννης, συλλογή και επιμέλεια.: Mufide Pekin και Çimen Turan.

"Ζωές ξαναστημένες απ' την αρχή- η 80η επέτειος της Ανταλλαγής των Πληθυσμών" μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας - τόμος με τις συμβολές στο Συμπόσιο που διοργανώθηκε από ΙΑΛ στις 7-8 Νοεμβρίου 2003 - Εκδόσεις του Πανεπιστημίου Bilgi.

 Οικονομικές πτυχές της Ανταλλαγής των Πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, της Mufide Pekin, εκδόσεις Belge

 "Κοινή πολιτιστική κληρονομιά - Ας την προστατέψομε μαζί!" (Our Common Heritage - Let Us Protect It Together), τόμος στα αγγλικά που περιλαμβάνει όλο το γραπτό υλικό του προγράμματος αυτού το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την ΕΕ. 

 "Επισκόπηση Τοπωνυμίων" (παλαιά και νέα τοπωνύμια των τόπων προέλευσης προσφύγων και στις δύο χώρες) - Η έκδοσή του αναμένεται εντός του έτους 2005.

Πρόγραμμα Προφορικής Ιστορίας

Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε δυστυχώς έως τώρα να συλλέξει τις μνήμες των προσφύγων της πρώτης γενεάς.  Συνειδητοποιώντας την ανάγκη αυτή το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της Λοζάννης έχει αρχίσει να μαγνητοφωνεί τις μαρτυρίες της πρώτης γενεάς των ανταλλαγμένων.  Έχει ήδη ολοκληρωθεί η μαγνητοφώνηση και η καταγραφή των μαρτυριών πενήντα ανταλλαγμένων.  Το υλικό αυτό, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη στα πλαίσια διαφόρων προγραμμάτων, αποτελεί μέρος του Αρχείου Προφορικής Ιστορίας του Ιδρύματος, το οποίο θα είναι σύντομα προσιτό στους ερευνητές.

·        Το Ίδρυμα παρέχει υποστήριξη στο πρόγραμμα "Οι Ανεπιθύμητοι" του Πανεπιστημίου του Βερολίνου Umboldt-"Migration Network in Europe", θέτοντας στη διάθεσή του αρχειακό υλικό και φωτογραφίες .

·        Το Ίδρυμα διέθεσε ηχογραφήσεις από το Αρχείο του Ιδρύματος. για την έκθεση προφορικής ιστορίας που διοργανώθηκε στο Γενί Τζαμί της Θεσσαλονίκης από το Osservatorio Nomade, Stalker Rome, Autogerree, Paris και Οξύμωρον, Αθήνα.

 Μουσείο και Κέντρο Τεκμηρίωσης της Ανταλλαγής των Πληθυσμών

 Απώτατος στόχος του Ιδρύματός μας είναι η δημιουργία ενός κέντρου τεκμηρίωσης το οποίο θα περιλαμβάνει βιβλιοθήκη, αρχείο πλήρως ενημερωμένο όσον αφορά μελέτες, διατριβές, βιβλία και κείμενα που αφορούν την Ανταλλαγή και τους Ανταλλαγμένους καθώς και μουσείο όπου θα φυλάσσονται κάθε λογής έγγραφα, αντικείμενα, χάρτες, φωτογραφίες και άλλο υλικό, παρακαταθήκη στις επόμενες γενεές.

Μας είναι απαραίτητη για το σκοπό αυτό η συνδρομή και η συμπαράσταση όλων όσων συμμερίζονται τους σκοπούς μας και επιθυμούν να συμβάλουν στην πραγμάτωσή τους.

"Σχέδια στα πλαίσια του προγράμματος Ελληνο-τουρκικού διαλόγου πολιτών"

 Το ΙΑΛ συμμετείχε ως ανάδοχος ή εταίρος στην πραγματοποίηση τριών σχεδίων τα οποία χρηματοδότησε η Αντιπροσωπία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Τουρκία (ΑΕΕΤ) στα πλαίσια του "Προγράμματος ελληνοτουρκικού διαλόγου πολιτών".  Στόχος του προγράμματος αυτού είναι η ανάπτυξη και η εμβάθυνση του διαλόγου μεταξύ των δύο γειτονικών χωρών μέσα από την ανταλλαγή εμπειριών και πληροφοριών. 

 1.                  Συμπόσιο με την ευκαιρία της 80ης επετείου της Ανταλλαγής των Πληθυσμών μεταξύ  της Ελλάδας και της Τουρκίας με θέμα "Ζωές Ξαναστημένες απ' την Αρχή"

 Η επιστημονική διερεύνηση της πρόσφατης ιστορίας και δη της περιόδου της Ανταλλαγής αποτελεί πρωταρχικό στόχο του ΙΑΛ.  Στα πλαίσια του στόχου αυτού και του "Σχεδίου ελληνο-τουρκικού διαλόγου πολιτών" πραγματοποιήθηκε από κοινού με το Ευρωπαϊκό Σπουδαστικό Φόρουμ-AEGEE επιστημονικό συμπόσιο στην Κωνσταντινούπολη στις 7-8 Νοεμβρίου 2003, το οποίο κάλυψε ευρύ φάσμα θεμάτων με κεντρικό άξονα την Ανταλλαγή.  Το συμπόσιο αυτό προσέφερε για πρώτη φορά μετά από 80 χρόνια την ευκαιρία σε ερευνητές και ακαδημαϊκούς από τις δύο χώρες να ανταλλάξουν μέσα σε κλίμα σοβαρότητας και ειλικρίνειας τις απόψεις τους  για τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της Ανταλλαγής.  Δεν μπορούσε, όπως είναι φυσικό, να αγνοηθεί ο αντίκτυπος της Ανταλλαγής στη λογοτεχνία , η αρχιτεκτονική πολιτιστική κληρονομιά που άφησε παρακαταθήκη στα δύο κράτη, ούτε ο απόηχος του οθωμανικού συστήματος διαχωρισμού σε μιλέτια (εθνότητες) στα προβλήματα που ταλανίζουν χρόνια τώρα τις σχέσεις των δύο χωρών. 

 2.                  Σχέδιο "Ευαισθητοποίησης σε Τοπικό Επίπεδο για την Αρχιτεκτονική Κληρονομιά που παρέμεινε μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών στην Ελλάδα και την Τουρκία"

 Το σχέδιο αυτό πραγματοποιήθηκε από κοινού με το ΙΑΛ, το Ελληνικού ICOMOS, το Δήμο Μουσταφάπασα (Σινασσού) της Καππαδοκίας, το Αρχιτεκτονικό Επιμελητήριο Τουρκίας, και το Σύλλογο Ειδικών Συντήρησης και Αποκατάστασης (KORDER).  Το σχέδιο περιέλαβε δύο συναντήσεις εργασίας, την πρώτη στις 18-23  Σεπτεμβρίου 2004 στο Μουσταφάπασα (Σινασσό) και τη δεύτερη στις 21-26 Οκτωβρίου 2004 στο Ρέθυμνο της Κρήτης.  Ειδικοί επιστήμονες και από τις δύο χώρες εξέθεσαν τις απόψεις τους για τη σημερινή κατάσταση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που άφησαν πίσω τους οι ανταλλαγμένοι, και πρότειναν πρότυπα και μεθόδους συντήρησης και αποκατάστασης.  Οι συναντήσεις αυτές πλαισιώθηκαν από δύο εκθέσεις με θέμα την ιστορία και τη σημερινή κατάσταση των εν λόγω μνημείων.  Γυρίστηκε μάλιστα και σχετικό ντοκουμαντέρ με τίτλο "Η Κληρονομιά που έμεινε από την Ανταλλαγή" από ομάδα δημοσιογράφων της TRT, το οποίο έχει ήδη προβληθεί από την TRT-2.

 3.      "Διαδρομές Πολιτών" - Πρόγραμμα για τις Μειονότητες στη Δυτική Θράκη, την Κωνσταντινούπολη και το Αιγαίο

Το πρόγραμμα αυτό με ανάδοχο το Κέντρο Μειονοτικών Σπουδών (ΚΕΜΟ), μία μη κυβερνητική οργάνωση με έδρα τη Θεσσαλονίκη, και εταίρο το Ίδρυμα, έχει ως στόχο να φέρει σε επαφή εκπροσώπους της τουρκο-μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης και της ελληνορθόδοξης μειονότητας της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου, με απώτερο στόχο την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των δύο μειονοτήτων στα πλαίσια της κοινωνίας των πολιτών. Περιλαμβάνει τρεις ημερίδες, δύο στην Κομοτηνή και ένα στην Κωνσταντινούπολη, κατά τη διάρκεια των οποίων εκπρόσωποι των μειονοτήτων θα συζητήσουν μαζί με ειδικευμένους επιστήμονες ζητήματα που αφορούν της εκπαίδευση, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τη θρησκευτική ελευθερία.

 Η πρώτη ημερίδα με θέμα  τη "Μειονοτική Εκπαίδευση" πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή στις 5 Δεκεμβρίου 2004 και η δεύτερη στην Κωνσταντινούπολη με θέμα  τα "ΜΜΕ και την κοινωνία των Πολιτών" στις 26 Φεβρουαρίου 2005.  Η τρίτη θα πραγματοποιηθεί στην Κομοτηνή στις 21 Μαΐου 2005 με θέμα τη "Θρησκευτική ελευθερία".

ΜΕΛΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΝΤΩΝ ΤΗΣ ΛΟΖΑΝΝΗΣ

 Ιδρυτικά μέλη του Ιδρύματος

 1.Ρεσάτ Τεσάλ

2.Ιμπραήμ Ισλέρ

3.Βεντιά Ελγκούν

4.Μουμπετζέλ Χεμερακτάρ

5.Σεφέρ Γκιουβέντς

6.Ατίλλα Καράελμας

7.Μουφιντέ Πεκίν

8.Φουσούν Τσελίκερ

9.Γκουλντάλ Κοτς

10.Τσιμέν Τουράν

11.ΖουμπεϊντέΕμινέΤουλπάρ

12.ΜουσταφάΜπόζμπεϊ

13.ΜπιλγκίνΑλάνμπεϊ

14.Αρίφ Ουμίτ Ισλέρ

15.Φατμά Τουντσντογάν

16.Μελίχ Κιρλίντογ

17.Χαντιτζέ Τζανάν Πακ Τουμάι

18. Χατιτζέ Νουρ Τασάν

19.Γιουκσέλ Κιράζ

20. Ισκεντέρ Ντερ

21.Φουάτ Ινάκ

22.Σεμρά Ινάκ

23.Χουσνού Καραμάν

Εκτελεστικό Συμβούλιο του Ιδρύματος

Πρόεδρος: Arif Ümit İşler

Αντιπρόεδρος: Müfide Pekin

ΓενικόςΓραμματέας: Sefer Güvenç

Ταμίας: Füsun Çeliker

 Το ΙΑΛ και οι Σύλλογοι Προσφύγων στην Τουρκία

 Ο πρώτος οργανωμένος σύλλογος προσφύγων στην Τουρκία  υπήρξε το "Σωματείο των ανταλλαγμένων".  Στις 17 Αυγούστου 1924 συγκεντρώθηκε μία ομάδα ανταλλαγμένων στην πλατεία του Σουλτάναχμετ στην Κωνσταντινούπολη ζητώντας άμεση επίλυση του ζητήματος των "εγκατεστημένων" (établis) όπως λέγονταν, των Ελλήνων δηλαδή κατοίκων της Κωνσταντινούπολης που είχαν εξαιρεθεί από την Ανταλλαγή, απαιτώντας τον εκτοπισμό τους και την διανομή της περιουσίας στους Μουσουλμάνους Τούρκους Ανταλλαγμένους.  Δεν έχομε πολλά στοιχεία σχετικά με τις περαιτέρω δραστηριότητες αυτού του συλλόγου.  Κανένας άλλος σύλλογος προσφύγων δεν έχει καταγραφεί μέχρι τη σύσταση του Ιδρύματος Ανταλλαγέντων της Λοζάννης.

 Στην Ελλάδα οι πρόσφυγες οργανώθηκαν ως γνωστόν πολύ γρήγορα στις πόλεις όπου εγκαταστάθηκαν σε σωματεία και συλλόγους που έφεραν το όνομα της παλιάς τους πατρίδας.  Οι σύλλογοι αυτοί που διατηρούν τους δεσμούς μεταξύ παλιών συμπατριωτών υπερβαίνουν σήμερα τους 150. 

 Το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της Λοζάννης διαφέρει από τα ελληνικά προσφυγικά σωματεία τόσο ως προς το χαρακτήρα όσο και ως προς τους στόχους.  Η ιδιότητα του μέλους δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή αλλά περιλαμβάνει όλους τους ανταλλαγμένους.  Από τα 23 ιδρυτικά του μέλη, 5 κατάγονται από την Κρήτη, 4 από τον Λαγκαδά, 3 από τη Θεσσαλονίκη, 3 από τη Δράμα, 2 από τα Ιωάννινα, 2 από τα Καϊλάρια (Πτολεμαΐδα), 1 από τα Βοδενά (Έδεσσα), 1 από την Καράφεριε (Βέροια) και 1 από τα Γρεβενά.  Δεκαοχτώ ιδρυτικά μέλη, δηλ. το 78%, κατάγεται από την Ηπειρωτική Ελλάδα και 5 μέλη, δηλ. το 5%, κατάγεται από την Κρήτη.  Παρόλο που τα περισσότερα μέλη του είναι συγκεντρωμένα στην Κωνσταντινούπολη, ορισμένα μέλη διαμένουν στην Προύσα, στην Σμύρνη και στην Άγκυρα.

 Όσον αφορά την αντιπροσώπευση των διαφόρων γενεών, 3 από τα ιδρυτικά μέλη ανήκουν στην πρώτη γενεά και είναι γεννημένα στην Ελλάδα (ήτοι το 13%), 18 ανήκουν στη δεύτερη γενεά (78%) και 3 ανήκουν στην τρίτη γενεά (9%).  Μεταξύ των ιδρυτικών μελών υπάρχουν 13 άνδρες (το 57%) και 10 γυναίκες (το 43%).

 Το Ίδρυμα έχει  συνολικά 65μέλη.  Δεδομένου ότι απαγορεύεται δυνάμει της νέας τουρκικής νομοθεσίας περί ιδρυμάτων (Vakıf) η είσοδος νέων μελών, ένας μεγάλος αριθμός ατόμων προσφυγικής καταγωγής άρχισαν να διοργανώνονται, με τη βοήθεια του ΙΑΛ, σε συλλόγους με κοινούς με αυτό στόχους.  Σήμερα λειτουργούν τρεις τέτοιοι σύλλογοι με έδρα την Κωνσταντινούπολη: ο Σύλλογος Ανταλλαγμένων της Λοζάννης, ο Σύλλογος Αδριανουπόλεως Ανταλλαγμένων της Λοζάννης  και ο Σύλλογος Σμύρνης Ανταλλαγμένων της Λοζάννης.

 Εικοσιένα από τα μέλη του ΙΑΛ (δηλ. το 91%) έχουν πτυχίο ανώτατων σπουδών, και 2 (δηλ. το 9%) απολυτήριο Γυμνασίου.  Συμμετέχουν όλα τους, γυναίκες και άνδρες, ενεργά στην οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας.  Το Ίδρυμα είναι ένας μη κυβερνητικός οργανισμός, ο οποίος βασίζεται αποκλειστικά σε εθελοντικές οικονομικές συνεισφορές και στην εθελοντική εργασία των μελών του.  Τα μέλη του είναι συνειδητά αφοσιωμένα στις αρχές της δημοκρατίας και στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διαπνέονται από την επιθυμία να συνεισφέρουν στη δημιουργία ενός κλίματος ειρήνης ανάμεσα στις δύο χώρες και στην εξάλειψη των προκαταλήψεων και εχθροτήτων που συσσωρεύτηκαν τα τελευταία 80 χρόνια .