21Ekim 2004 Atina Buluşması

Sefer Güvenç yazdı:

“Türkiye ile Yunanistan’da Nüfus Mübadelesinen Kalan Mimari Mirasın Korunması ile İlgili Yerel Bilincin Geliştirilmesi” kısa adı ile “ORTAK KÜLTÜR MİRASIMIZ-BİRLİKTE KORUYALIM” projesinin Yunanistan ayağı 21-27 Ekim 2004 tarihlerinde Girit’in Resmo (Rethymno) kentinde gerçekleştirildi.

Lozan Mübadilleri Vakfının öncülüğünde Türkiye’den Mustafapaşa (Nevşehir/Kapadokya/Sinasos) Belediyesi, Mimarlar Odası, Koruma ve Restorasyon Uzmanları Derneği ile Yunanistan’dan Hellenic ICOMOS’un ortaklığında yürütülen projenin Türkiye ayağı ise 18-23 Eylül 2004 tarihlerinde Kapadokya Mustafapaşa’da gerçekleştirilmişti.

Yunanistan’a proje ekibimizden Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu, Doç. Dr. Nükhet Adıyeke, Doç. Dr. Can Binan, Dr. Nimet Özgönül, Buket Coşkuner, Ege Yıldırım, Nilgün Öz, LMV yönetici ve üyelerinden Müfide Pekin, Sefer Güvenç, Süleyman Mazlum, Talat Ulusoy, Şule Kılıç, Nur Taşan, Zübeyde-Erol-Sinan Tulpar, Sema Elgün, Berrin Kırar, Fitnat Sönmez, Mustafapaşa Belediye Başkanı Mustafa Özer, Halkla İlişkiler sorumlusu Süreyya Aytaş, Girit kökenli Prof. Ayşe Lahur Kırtunç, Mustafa Çiçek, Girit mübadilleri üzerine doktora yapan Renk Özdemir, ICOMOS davetlisi olarak Ayvalık Belediye Başkanı Hasan Bülent Türközen, Prof. Dr. Haluk Sezgin, müzisyen Nikiforos, müzisyen Vassiliki, TRT’den Nimet Ersin, Hasan Çeliker ve Sarper Okna’dan oluşan 31 kişilik grubumuz İstanbul’dan bir saat süren uçuştan sonra 21 Ekim sabahı saat:9.45’te Atina Havaalanına indi. Programa göre Atina’da Plaka ve Monastiraki semtlerindeki Osmanlı döneminden kalan mimari eserler incelenecek, öğleden sonra da incelenen yapılar üzerine tartışma ve görüş alış verişi yapılacaktı. Havaalanından bizleri hazır bekleyen otobüse binip doğrudan Monastiraki semtine gittik.

MONASTİRAKİ

Atina’da Monastiraki meydanındayız. Atina’da başlayan atölye çalışmalarına (workshop) Hellenic ICOMOS başkanı Nikos Agriantonis bizzat rehberlik ediyor. Nikos’un anlattığına göre Osmanlı döneminden önce bu meydanda büyük bir manastır varmış. Osmanlı döneminde bu manastırın havlusuna bir cami inşa edilmiş. Burası 1870 yılına kadar cami olarak kullanılmış.Cami ayakta, ancak minaresi depremden yıkılmış. (Atina valisinin yaptırdığı Mustafa Ağa Camii).Bir de iki katlı idari bina (vilayet binası ) inşa edilmiş. Monastiraki meydanında küçük bir kilise ile cami yan yana duruyor. Galiba şu an müze olarak kullanılıyor. Yan tarafında daha düşük kotta antik sütunlar yükseliyor. Bu sütunlar cami yapılırken var mıydı yoksa sonradan yapılan kazılarla mı ortaya çıktı bilemiyorum ; ama aynı durum Fethiye camii çevresinde de gözleniyor.

FETHİYE CAMİİ

Monastiraki meydanından birkaç yüz metre ilerideki Fethiye Camiine gidiyoruz. Geçtiğimiz sokaklardaki yapılar Osmanlı dönemi izleri taşıyor. Fethiye Camii Akropolis’in eteklerinde yer alıyor. Caminin bulunduğu alanda da antik sütunlar yükseliyor, anlaşılan restorasyon devam ediyor. Kazıların caminin temellerine zarar verme ihtimali çok yüksek. Nikos Agriantonis, ICOMOS olarak caminin restorasyonu için çaba gösterdiklerini, tekrar cami olarak kullanılmasını savunduklarını söyledi. Konuyu 1999 depreminden sonra ve olimpiyatlardan önce de gündeme getirdiklerini, yıkılmasının önlenmesi için restorasyona onay verilmesini istediklerini belirtti

Ne yazık ki şu ana kadar olumlu bir gelişme olmamış. Arkeologlar ile Mimarların kültürel mirasın korunması konusuna yaklaşımları çok farklı. Arkeologlar yerin altını kazarken yerin üstünde mevcut kültürel mirasa değer vermiyorlar ve saygı duymuyorlar gibi bir izlenim edindiğimi söyleyebilirim. Kültürel mirasın korunması konusunda mimarlar ilerici ve atılımcı, arkeologlar ise tutucu bir konumda. Nikos Agriantonis Fethiye Camiinin restorasyonu ve tekrar cami olarak ibadete açılması konusunda çok samimi ve ısrarlı. Olimpiyatlardan önce Yunanistan’daki cami tartışmaları hafızalarımızdaki tazeliğini hala koruyor. Şehrin kilometrelerce dışında havaalanına yakın bir yerin cami olarak tahsisine Atina Kilisesi karşı çıkmıştı.Batı Trakya dışında Yunanistan’da ibadete açık cami yok. Verilen rakamlara göre Atina kent merkezinde şu anda Pakistanlısı, Arnavutu, Arabı, Türkü, 140 bin Müslüman yaşıyor ve ibadet edebilecekleri bir tek cami yok. Müslümanların apartman dairelerinde, sağlıksız mekanlarda ibadet ettikleri söyleniyor. Fethiye Camisinin tam karşısında ise Veli Bey medresesinin kalıntıları duruyor. Sadece dış kapısı ayakta kalmış. Bakalım o ne kadar dayanacak…

Atina’dan Girit’e gemi ile geçtik. Girit anılarım devam edecek